Sözleşmeci Etiğe Dayalı Sömürü Teorisi (proje no: 224K674)

Bu projede sömürü kavramı, T.M. Scanlon’ın What we owe to each other (Scanlon 1998) kitabında çerçevesini detaylıca çizdiği sözleşmeci etik (contractualism) çerçevesinde ilk defa tanımlanacak ve sömürü kavramına özgü, literatürde geçen sorunlar oluşturulan yeni çevçeve ile ilk defa incelenecektir. (Bu proje önerisi boyunca “sömürü kavramı” ve “sömürü teorisi” sözleri aynı anlama gelecek şekilde kullanılmıştır.)

Projenin araştırma soruları:
1. Mevcut sömürü teorilerinden daha kapsayıcı bir sömürü teorisi nasıl olmalıdır?
2. Sözleşmeci etik çerçevesinde bir sömürü teorisi nasıl kurulabilir?
3. Sömürü içeren vakalara müdahale, sözleşmeci etik çerçeve açısından nasıl değerlendirilir?
4. Sömürücü etkileşimin gerçekleştiği arka plan koşulları sözleşmeci etik çerçeve açısından nasıl eleştirilebilir?
5. Sözleşmeci etik çerçevesindeki sömürü teorisi terhane etiğine nasıl uygulanabilir?

Proje Yürütücüsü: Hüseyin Sungur Kuyumcuoğlu

Hüseyin Kuyumcuoğlu lisans derecesini Boğaziçi Üniversitesi bilgisayar mühendisliği bölümünden, yüksek lisans derecesini aynı üniversitenin felsefe bölümünden ve doktora derecesini de SUNY Binghamton Üniversitesi felsefe bölümünden almıştır. Doktora tezi terhanelerin (sweatshops) normatif analizi üzerinedir. Doktora tezi sonrasında terhaneler üzerine makalaleri Journal of Business Ethics ve başka ilgili dergilerde yayınlanmıştır. Kuyumcuoğlu, şu anda Sabancı Üniversitesi'nde Yapay Zekâ Felsefesi, Hukuk ve Etik, Çevre Etiği ve Sürdürülebilirlik gibi dersler vermektedir.

Sina Selim

Sina Salim, felsefe alanında yüksek lisans ve sosyoloji alanında lisans derecesine sahiptir. Akademik ilgi alanları, insan hakları, hafıza ve kamu politikası odaklı uygulamalı etik üzerine yoğunlaşmaktadır. Çalışmaları, sivil toplum ve STK bağlamlarıyla ilgilenerek, hak temelli uygulamaların etik ve politik boyutlarını incelemektedir

Ahmet Cihan

Ahmet, lisans derecesini Orta Doğu Teknik Üniversitesi Felsefe bölümünden almıştır. Epistemoloji, etik ve metafizik alanlarında araştırmalar yürüten, özellikle hakikat teorileri ve çağdaş bilgi krizleri üzerine yoğunlaşan bir felsefe yüksek lisans öğrencisidir. Temel araştırma ilgisi, “hakikat-sonrası” (post-truth) olgusunu bir anti-realist konumlanma olarak ele almak ve bu durumu “epistemik oryantasyon bozukluğu” olarak analiz etmektir. Çalışmalarında toplumsal yaşamın sürdürülebilirliği için “inanç etiği” ve “sözleşmecilik” çerçevesinde normatif bir epistemik tutumun gerekliliğini savunmaktadır.

Ekin Gedik

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Felsefe bölümünde yüksek lisans öğrencisiyim. Aynı üniversiteden Felsefe ve Psikoloji çift anadal ile mezun oldum. Yüksek lisans tezim, insan sorumluluğunun, kayıtsız bir zamansal süreç içinde ortaya çıkan hiyerarşik olmayan bir hayatta kalma kapasitesi olarak anlaşılması gerektiğini savunan çevre etiğine odaklanıyor. Tezimde hakimiyeti reddeden ve zararı en aza indirme yükümlülüğümüzü onaylayan bir yönetim etiğini temel alıyorum. Akademik ilgim teori ve pratiği bir araya getirebileceğim uygulamalı etik üzerine yoğunlaşmaktadır. Özellikle sorumluluk ve evrimsel zaman üzerine odaklanıyorum. Felsefi analizi sosyal bilimlerden elde edilen içgörülerle birleştiren disiplinlerarası araştırmalara değer veriyorum ve eleştirel düşünceyi, kavramsal netliği ve pratik alaka düzeyini vurgulayarak etik tartışmalara katkıda bulunmayı hedefliyorum.

Mert Can Er

Mert Can, lisans eğitimini İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyoloji bölümünde sürdürmekte ve Yeni Medya ve İletişim alanında yandal yapmaktadır. Akademik ilgi alanları ağırlıklı olarak toplumsal cinsiyet, biyopolitika, zamanın politiği (temporality) ve gelecek antropolojisi ekseninde şekillenmektedir. Çalışmalarında özellikle iktidar ilişkilerinin zamansallık ve gelecek tahayyülleri üzerinden nasıl kurulduğuyla ilgilenmekte; bürokratik süreçlerin marjinalize edilmiş gruplar üzerindeki disiplin edici gücünü araştırmaktadır. Ayrıca toplumsal cinsiyet kimliği ve güvencesiz emek bağlamında enformellik (informality) konularına da odaklanmaktadır. İlgilendiği kavramları hem sosyolojik hem de antropolojik boyutlarıyla ele alarak, teorik analizleri disiplinlerarası bir yaklaşımla incelemeyi hedefleyen bir lisans öğrencisidir

Toplantıya katılanlar: Proje yürütücüsü (PY), Bursiyer 1 (B1), Bursiyer 2 (B2), Bursiyer 3 (B3), STAR bursiyeri 1 (SB1)

Tartışılan metinler:

Scanlon, T. M. (1998). “The Structure of Contractualism”, What We Owe to Each Other, s. 189–247. Belknap Press of Harvard University Press.
Suikkanen, Jussi (2020). Contractualism. Cambridge: Cambridge University Press.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB1

Tartışılan metinler:

Ashford, E. (2003). “The Demandingness of Scanlon’s Contractualism”, Ethics, 113(2), 273–302.
Frick, J. (2015). “Contractualism and Social Risk”, Philosophy & Public Affairs, 43(3), 175–223.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB1

Tartışılan metinler:

Kumar, R. (2015). “Risking and Wronging”, Philosophy & Public Affairs, 43(1), 27–51.
Suikkanen, J. (2019). “Ex Ante and Ex Post Contractualism: A Synthesis”, The Journal of Ethics, 23(1), 77–98.

Toplantı İçeriği:

Sözleşmeciliği daha iyi kavramak için, Suikkanen'in "Ex Ante ve Ex Post Sözleşmecilik" ve Kumar'ın "Risk Alma ve Haksızlık" adlı makaleleriyle ilgili olarak ex ante ve ex post kavramları arasındaki ayrıma odaklandık. Suikkanen'in makalesini tartışırken her iki yaklaşımın güçlü ve zayıf yönlerini tartıştık ve tamamen ex ante akıl yürütmenin, zararın istatistiksel olarak olası olmadığı durumlarda sorunlu ilkeleri sezgisel olarak haklı gösterebileceğini; tamamen ex post perspektifinin sosyal açıdan üretken risk içeren durumlarda zorlanabileceğini belirttik. Suikkanen'in hem fiili zararı hem de dayatılan riski dikkate alma girişimi, hibrit bir yaklaşımın ahlaki sezgilerimizi daha iyi yansıtıp yansıtmadığını düşünmemize ve tartışmamıza yol açtı. Kumar'ın makalesi, birine zarar vermenin sadece “gerçek zarar” vermekle sınırlı olmadığı, belirli türdeki risklerin dayatılmasının da ahlaki açıdan sorunlu olabileceği fikrini tartışıyor. Tartışmanın sadece sonuçlarla değil, bireylerin kendilerine dayatılan risklere nasıl makul bir şekilde itiraz edebilecekleriyle de ilgili olduğu savunuldu. Genel olarak, oturumda zamansal perspektifin ahlaki yargıyı nasıl şekillendirdiği ve sözleşmecilik içinde risk anlayışımızı nasıl derinleştirdiği tartışıldı.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB1

Tartışılan metinler:

Scanlon, T.M., (2013). “Reply to Zona Stemplowska”, Journal of Moral Philosophy, 10: 508-514.
Scanlon, T. M. (2021). “Contractualism and Justification”, Reason, Justification, and Contractualism: Themes from Scanlon, s. 17–44. De Gruyter.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB1

Tartışılan metinler:

Kuyumcuoglu, H. S. 2021. "Sweatshops, Harm, and Interference: A Contractualist Approach" Journal of Business Ethics 169, 1–11.
Morgan-Knapp, C. (2015). Nonconsequentialist precaution. Ethical Theory and Moral Practice, 18(4), 785–797.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, STAR Bursiyeri 2 (SB2)

Tartışılan metinler:

Zwolinski, M., Benjamin Ferguson, Alan Wertheimer, (2022). "Exploitation", The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta & Uri Nodelman (eds.), URL = <https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/exploitation/>.

Toplantı İçeriği:

Wertheimer, Zwolinski ve Ferguson'un "Sömürü" başlıklı makalesinin tartışılması, sömürünün yanlışlığına odaklanmakla kalmayıp, felsefi analiz yoluyla sömürü kavramını açıklığa kavuşturmaktadır. Sömürü, başlangıçta, kendi çıkarları için başkasının savunmasızlığından haksız bir şekilde yararlanmak olarak tanımlanmıştır. Tartışma daha sonra bireyler arasındaki belirli etkileşimlerde meydana gelen işlem sömürüsü ile daha geniş sosyal veya ekonomik sistemlere yerleşik olan yapısal sömürü arasında ayrım yapıyor. Temel tema, sömürünün sömürülen tarafın durumunu mutlak anlamda mutlaka kötüleştirmediği, ancak bazı sömürücü işlemlerin, faydaların adaletsiz dağılımı nedeniyle ahlaki açıdan sorunlu olsa da karşılıklı olarak fayda sağlıyor olabileceğiydi. Bu, neyin "adaletsiz" sayılacağı ve ahlaki temelin nasıl belirleneceği sorusuna yol açtı. Eşitlik veya yetkinlik gibi sonuçlara odaklanan temel açıklamalar, altta yatan adaletsizliği veya çarpık pazarlık koşullarını vurgulayan usul açıklamalarıyla karşılaştırıldı. Özetle, bu tartışmada sömürü sadece zarar vermekle ilgili değil, aynı zamanda normatif bir çerçeve içinde haksız bir avantaj elde etmeyi de içerir ve sömürüyle ilgili anlaşmazlıklar genellikle bu çerçeveyle ilgili daha derin anlaşmazlıkları yansıtmaktadır.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB2

Tartışılan metinler:

Wertheimer, A. (1996). Exploitation (Bölüm 7). Princeton, NJ: Princeton University Press.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB2

Tartışılan metinler:

Sample, R. J. 2003. Exploitation: What It Is and Why It’s Wrong. (Bölüm 3) New York: Rowman & Littlefield Publishers Inc.

Toplantıya katılanlar: PY, B1, B2, B3, SB2

Tartışılan metinler:

Berkey, B. 2019. Sweatshops, Structural Injustice, and the Wrong of Exploitation: Why Multinational Corporations Have Positive Duties to the Global Poor. Journal of Business Ethics.
Ferguson, B. & McKittrick-Sweitzer, L. 2024. Moderate Structural Exploitation. Journal of Applied Philosophy.
Zwolinski, M. 2012. Structural Exploitation. Social Philosophy and Policy, 29(1), 154-179.